آیا بیوپسی مایع می تواند مقدار پاسخ سرطان پستان به درمان را زودتر پیش بینی کند؟ - بیباپ

چرا پیش بینی پاسخ درمان در سرطان پستان سخت است

سرطان پستان یک بیماری یکنواخت نیست و انواع گوناگونی دارد. پاسخ بیماران به درمان به عوامل متعددی وابسته است، از نوع مولکولی تومور گرفته تا مرحلهٔ بیماری و شرایط کلی بدن. به همین علت، یک درمان که برای فردی بسیار مؤثر است، ممکن است برای فرد دیگر نتیجه ای نداشته باشد. پزشکان معمولاً برای ارزیابی اثر درمان به تصویربرداری یا تغییر علائم بالینی متکی هستند. این روش ها زمان بر هستند و همیشه تصویر دقیقی از فعالیت تومور ارائه نمی دهند. در این فاصله، سرطان می تواند به درمان مقاوم گردد. همین عدم قطعیت، احتیاج به شاخص های زودهنگام و قابل اعتماد را برجسته می نماید. بیوپسی مایع دقیقاً در همین نقطه وارد میدان می گردد.

بیوپسی مایع چیست و چه چیزی را مقدار می گیرد؟

بیوپسی مایع روشی غیرتهاجمی است که بر پایهٔ تحلیل خون انجام می گردد. در این روش، قطعات بسیار کوچکی از دی ان ای آزادشده از سلول های سرطانی در خون آنالیز می شوند. این قطعات با نام دی ان ای توموری در گردش (Circulating Tumor DNA) یا ctDNA شناخته می شوند. مقدار ctDNA می تواند بازتابی از مقدار فعالیت و بار تومور در بدن باشد. برخلاف نمونه برداری بافتی، این روش احتیاجی به جراحی یا مداخلهٔ تهاجمی ندارد. بعلاوه می توان آن را در بازه های زمانی کوتاه تکرار کرد. همین ویژگی، بیوپسی مایع سرطان پستان را به ابزاری مجذوب نماینده برای پایش مداوم درمان تبدیل نموده است.

آنالیز ctDNA در بیماران مبتلا به سرطان پستان پیشرفته

در این تحقیق، نمونه های خون 167 بیمار مبتلا به سرطان پستان پیشرفته آنالیز شد. این بیماران در یک کارآزمایی بالینی به نام پلاسما مچ (plasmaMATCH) شرکت داشتند. پژوهشگران ctDNA را هم پیش از آغاز درمان و هم چهار هفته پس از آغاز آن مقدار گیری کردند. بیماران بر اساس نوع سرطان و تغییرات ژنتیکی به گروه های جداگانه تقسیم شدند. گروه نخست شامل بیمارانی بود که تغییرات قابل هدف گیری ژنتیکی داشتند. گروه دوم به سرطان پستان سه گانه منفی بدون اهداف درمانی تعیین اختصاص داشت. این دسته بندی امکان تحلیل دقیق تر ارتباط ctDNA با پاسخ درمان را فراهم کرد.

نخستین نشانه ها از یک پیش بینی زودهنگام

نتایج اولیه نشان داد که سطح ctDNA می تواند خیلی زود اطلاعات مهمی ارائه دهد. در بعضی بیماران، کاهش شدید یا ناپدید شدن ctDNA پس از چند هفته درمان با پیامدهای بهتر همراه بود. این بیماران مدت بیشتری بدون پیشرفت بیماری باقی ماندند. در مقابل، افرادی که سطح ctDNA آن ها بالا ماند، معمولاً پاسخ ضعیف تری به درمان نشان دادند. این تفاوت ها پیش از آن که در تصویربرداری های بالینی دیده شوند، در خون قابل تشخیص بودند. چنین یافته ای نشان می دهد بیوپسی مایع می تواند نقش یک هشدار زودهنگام را ایفا نماید. هشداری که به پزشک اجازه می دهد مسیر درمان را سریع تر بازبینی کند.

تفاوت پاسخ درمانی بر اساس سطح ctDNA پس از آغاز درمان

پژوهشگران در گروه نخست بیماران، یعنی کسانی که سرطان پستان آن ها دارای تغییرات ژنتیکی قابل هدف گیری بود، به نتایج قابل توجهی رسیدند. بیمارانی که پس از چهار هفته درمان، ctDNA قابل تشخیص در خون نداشتند، به طور میانگین بیش از ده ماه بدون پیشرفت بیماری باقی ماندند. این عدد در مقایسه با بیمارانی که ctDNA آن ها همچنان قابل شناسایی بود، اختلاف چشمگیری داشت. در گروه دوم، دورهٔ بدون پیشرفت بیماری کمتر از چهار ماه گزارش شد. این تفاوت نشان می دهد ctDNA می تواند بازتابی زودهنگام از اثر واقعی درمان باشد. نکتهٔ مهم این است که این ارزیابی بسیار زودتر از روش های تصویربرداری انجام می گردد. همین فاصلهٔ زمانی، ارزش بالینی این شاخص را افزایش می دهد. پزشک می تواند پیش از تثبیت شکست درمان، تصمیم تازه ای بگیرد.

ارتباط ctDNA با نرخ پاسخ به درمان

در همان گروه نخست، تفاوت در نرخ پاسخ درمانی نیز چشمگیر بود. نزدیک به نیمی از بیمارانی که سطح ctDNA آن ها پس از چهار هفته پایین بود، به درمان پاسخ نشان دادند. در مقابل، کمتر از ده درصد از بیمارانی که ctDNA بالا داشتند، پاسخ درمانی مطلوب داشتند. این اختلاف به سختی قابل نادیده گرفتن است. چنین داده ای نشان می دهد ctDNA فقط یک شاخص آزمایشگاهی نیست، بلکه می تواند رفتار بالینی بیماری را پیش بینی کند. به بیان دیگر، خون بیمار اطلاعاتی در خود دارد که آیندهٔ درمان را بازگو می نماید. این موضوع مفهوم پایش پویا در سرطان پستان پیشرفته را تقویت می نماید. پایشی که به جای انتظار، بر مشاهدهٔ مداوم تکیه دارد.

نتایج گروه سرطان پستان سه گانه منفی

در گروه دوم بیماران، یعنی مبتلایان به سرطان پستان سه گانه منفی بدون اهداف درمانی تعیین، نقش ctDNA همچنان پررنگ بود. بیمارانی که پیش از آغاز درمان سطح ctDNA پایین تری داشتند، مدت طولانی تری بدون پیشرفت بیماری زندگی کردند. این مدت بیش از ده ماه گزارش شد، در حالی که در بیماران با ctDNA بالا کمتر از پنج ماه بود. نرخ پاسخ به درمان نیز تفاوت معناداری داشت. حدود چهل درصد از بیماران با ctDNA پایین پاسخ نشان دادند، اما این عدد در بیماران با ctDNA بالا به زیر ده درصد رسید. این یافته ها نشان می دهد حتی در سرطان های سختتر، ctDNA می تواند راهنمای ارزشمندی باشد. هدایت که به پزشک یاری می نماید از همان ابتدا تصویر دقیق تری از مسیر درمان داشته باشد.

ناپدید شدن ctDNA و پیامدهای آن

یکی از قوی ترین یافته های این تحقیق، مربوط به بیمارانی بود که ctDNA آن ها به طور کامل از خون ناپدید شد. در این زیرگروه، کنترل بیماری تا حدود دوازده ماه ادامه داشت. نرخ پاسخ درمانی در این بیماران به بیش از هشتاد درصد رسید. در مقابل، بیمارانی که ctDNA آن ها همچنان قابل تشخیص بود، هم دورهٔ کوتاه تری بدون پیشرفت بیماری داشتند و هم پاسخ درمانی ضعیف تری نشان دادند. این تفاوت شدید، ctDNA را به یک نشانگر پیش آگهی (Prognostic Biomarker) بالقوه تبدیل می نماید. نشانگری که می تواند هم پاسخ فعلی و هم منظره آینده را توصیف کند. چنین قابلیتی در درمان سرطان پستان پیشرفته اهمیت بالایی دارد.

نگاه بالینی پزشکان به نتایج تحقیق

پزشکانی که این داده ها را آنالیز نموده اند، بر جنبهٔ کاربردی آن تأکید دارند. درمان سرطان پستان پیشرفته معمولاً به صورت مرحله ای و با تغییر داروها انجام می گردد. شناسایی زودهنگام بیمارانی که به یک درمان پاسخ نمی دهند، می تواند از اتلاف زمان جلوگیری کند. بیوپسی مایع و پایش ctDNA این امکان را فراهم می نماید که مسیر درمان زودتر اصلاح گردد. به جای انتظار برای پیشرفت بیماری، پزشک می تواند بر اساس داده های خون تصمیم بگیرد. این رویکرد به معنای درمان شخصی سازی شده واقعی است. درمانی که به واکنش بدن گوش می دهد، نه فقط به پروتکل های ثابت.

چرا این یافته ها فراتر از یک پیشرفت فنی هستند

اهمیت این تحقیق فقط در فناوری تازه خلاصه نمی گردد. این نتایج نشان می دهند که می توان عدم قطعیت را در درمان سرطان پستان پیشرفته کاهش داد. برای بیماران، دانستن اینکه درمان در مسیر درستی واقع شده است یا نه، بار روانی بزرگی را کم می نماید. برای پزشکان، امکان تصمیم گیری زودتر و دقیق تر فراهم می گردد. بیوپسی مایع سرطان پستان در این چارچوب به پلی میان آزمایشگاه و بالین تبدیل می گردد. پلی که داده های ژنتیکی را به انتخاب های درمانی پیوند می دهد. این همان جهتی است که پزشکی دقیق در پی آن است.

جمع بندی نهایی

بیوپسی مایع سرطان پستان با مقدار گیری ctDNA می تواند پاسخ به درمان را بسیار زودتر از روش های رایج نشان دهد.

کاهش یا ناپدید شدن ctDNA پس از چند هفته درمان با کنترل طولانی تر بیماری و نرخ پاسخ بالاتر همراه است.

این روش به پزشکان امکان می دهد درمان های ناکارآمد را زودتر شناسایی و مسیر درمان را اصلاح نمایند.

بیوپسی مایع گامی عملی به سوی درمان شخصی سازی شده در سرطان پستان پیشرفته به شمار می آید.

سؤالات رایج (FAQ)

بیوپسی مایع سرطان پستان دقیقاً چه چیزی را مقدار گیری می نماید؟

این روش قطعات بسیار کوچک دی ان ای آزادشده از سلول های سرطانی را در خون آنالیز می نماید. این قطعات با نام ctDNA شناخته می شوند. مقدار ctDNA می تواند نشان دهندهٔ مقدار فعالیت تومور باشد.

چرا ctDNA می تواند پاسخ درمان را زودتر نشان دهد؟

زیرا ctDNA مستقیماً از سلول های سرطانی منشأ می گیرد و تغییرات آن سریع تر از تغییرات تصویربرداری دیده می گردد. کاهش آن نشانهٔ اثرگذاری درمان است. افزایش یا ثابت ماندن آن می تواند هشدار زودهنگام شکست درمان باشد.

آیا این آزمایش جایگزین تصویربرداری یا بیوپسی بافتی می گردد؟

در حال حاضر، بیوپسی مایع مکمل روش های موجود است نه جایگزین کامل آن ها. تصویربرداری و بیوپسی بافتی همچنان نقش مهمی دارند. اما ctDNA می تواند تصمیم گیری درمانی را سریع تر و دقیق تر کند.

این روش بیشتر برای چه بیمارانی کاربرد دارد؟

بیشترین کاربرد فعلی آن در سرطان پستان پیشرفته یا متاستاتیک است. به ویژه برای بیمارانی که تحت درمان هدفمند قرار دارند. با این حال، پژوهش ها در حال توسعه به مراحل دیگر بیماری هستند.

آیا بیوپسی مایع می تواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود دهد؟

تشخیص زودهنگام پاسخ یا عدم پاسخ به درمان می تواند از ادامهٔ درمان های بی اثر جلوگیری کند. این موضوع هم عوارض غیرضروری را کاهش می دهد و هم استرس بیماران را کمتر می نماید. در نتیجه، کیفیت زندگی به طور غیرمستقیم بهبود می یابد.

منبع

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .

بیش از دو دهه در زمینه سلامت، پزشکی، روان شناسی و جنبه های فرهنگی و اجتماعی آن ها می نویسد و کوشش می نماید دانش را ساده اما دقیق منتقل کند.

پزشکی دانشی پویا و همیشه در حال تغییر است؛ بنابراین، محتوای این نوشته جایگزین ویزیت یا تشخیص پزشک نیست.

دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران

مطالب مرتبط

هوش مصنوعی می تواند ریسک سرطان پستان را سال ها پیش از تشخیص پیش بینی کند

سرطان پستان چه علایم و نشانه هایی دارد؟ راه های تشخیص و درمان سرطان پستان

سرطان پستان و مقدار پستان: آیا واقعاً ارتباطی وجود دارد یا فقط یک تصور رایج است؟

آیا ژنیکوماستی احتمال سرطان پستان مردانه را بیشتر می نماید و عمل ژنیکوماستی این احتمال را کمتر می نماید؟

کشف پروتئینی که مختل کردن عملکرد آن برای پیشگیری از توسعه سرطان پستان، می تواند به بیماران یاری کند

فیبروآدنوم پستان: آیا هر توده سفت در پستان نگران نماینده است؟